เอสโตรเจนคืออะไร มีหน้าที่อย่างไร และส่งผลต่อผิวอย่างไร

Estrogen (เอสโตรเจน) คือฮอร์โมนเพศหญิงที่ร่างกายผลิตขึ้นเองตามธรรมชาติ มีหน้าที่ควบคุมเกี่ยวกับระบบสืบพันธุ์ของผู้หญิง เมื่อเข้าสู่วัยรุ่นร่างกายผู้หญิงจะผลิตเอสโตรเจนและเปลี่ยนจากเด็กเป็นผู้ใหญ่ และค่อยๆน้อยลงเมื่อผู้หญิงมีอายุมากขึ้น ทำให้เกิดอาการหนาวๆร้อนๆ เหงื่อออกมากหรือหนาวสั่น และฮอร์โมนเอสโตรเจนมีประโยชน์ทั้งต่อผิวพรรณ ช่วยในเรื่องการเจริญเติบโต รวมถึงด้านอารมณ์ ดังนั้น จึงควรทำความเข้าใจเกี่ยวกับฮอร์โมนเอสโตรเจน เพื่อให้สามารถเตรียมความพร้อมสำหรับดูแลร่างกายและสุขภาพของผู้หญิงโดยเฉพาะ

ฮอร์โมนเอสโตรเจน คือฮอร์โมนเพศหญิงที่สำคัญ ทำหน้าที่ควบคุมระบบสืบพันธุ์ของเพศหญิง ผลิตจากรังไข่เป็นส่วนใหญ่ และมีส่วนน้อยที่ผลิตจากต่อมหมวกไตและเซลล์ไขมัน โดยจะมีผลต่อการเจริญเติบโตทางเพศ ลักษณะของเพศหญิงต่างๆ การมีประจำเดือน การตั้งครรภ์ และการหมดประจำเดือน กระดูก สมอง หลอดเลือด และสุขภาพผิว แม้มักเรียกว่า “ฮอร์โมนเพศหญิง” แต่ร่างกายของทุกเพศมีเอสโตรเจน เพียงมีระดับและบทบาทแตกต่างกัน

ในวัยเจริญพันธุ์ รังไข่เป็นแหล่งผลิตเอสโตรเจนหลัก ขณะที่ต่อมหมวกไตและเนื้อเยื่อไขมันสามารถสร้างหรือเปลี่ยนสารตั้งต้นบางชนิดให้เป็นเอสโตรเจนได้ ระหว่างการตั้งครรภ์ รกเป็นแหล่งผลิตเอสโตรเจนที่สำคัญอีกแห่งหนึ่ง

เอสโตรเจนชนิดสำคัญประกอบด้วย

• เอสตราไดออล (Estradiol หรือ E2): เป็นเอสโตรเจนชนิดเด่นในวัยเจริญพันธุ์และเป็นชนิดที่มักตรวจในเลือด
• เอสโตรน (Estrone หรือ E1): เป็นชนิดที่พบเด่นขึ้นหลังหมดประจำเดือน
• เอสไตรออล (Estriol หรือ E3): เป็นชนิดที่เพิ่มขึ้นมากระหว่างการตั้งครรภ์

ฮอร์โมนเอสโตรเจนมีหน้าที่ในการควบคุมการมีประจำเดือนและการหมดประจำเดือนของเพศหญิงและยังดูแลเรื่องระบบของอวัยวะต่างๆในร่างกายอีกด้วย และทำงานร่วมกับฮอร์โมนอื่น เช่น โปรเจสเตอโรน FSH และ LH

• ระบบหัวใจและหลอดเลือด  ควบคุมการผลิตคอเลสเตอรอล ทั้ง คอเลสเตอรอลที่ไม่ดี (LDL) และเพิ่มระดับของคอเลสเตรอลที่ดี (HDL)
• ระบบกล้ามเนื้อ กระดูก ข้อต่อ  นอกจากนี้ยังช่วยในการรักษาคอลลาเจนเพื่อคงความยืดหยุ่นให้กับผิว ซึ่งฮอร์โมนนี้จะเริ่มมีปริมาณลดลงตั้งแต่ช่วงอายุ 30 ปีเป็นต้นไป และอีกหน้าที่ของฮอร์โมนเอสโตรเจนก็คือการกำจัดอนุมูลอิสระ (Free Radical) ทำให้ผิวของเรานั้นไม่เกิดริ้วรอยเหี่ยวย่นก่อนวัยอันควร
• ระบบประสาทและสมอง ช่วยเรื่องความทรงจำและเรื่องของการนอน รักษาสมดุลทางด้านอารมณ์และจิตใจ 

ระดับเอสโตรเจนจะเปลี่ยนแปลงไปตามช่วงวัยของผู้หญิง:

• วัยเริ่มสาว (Puberty): ระดับเอสโตรเจนเพิ่มสูงขึ้น กระตุ้นการเปลี่ยนแปลงทางร่างกาย เช่น การมีหน้าอก การมีประจำเดือนครั้งแรก
• วัยเจริญพันธุ์ (Reproductive years): ระดับเอสโตรเจนจะขึ้นๆ ลงๆ ตามรอบประจำเดือน มีระดับสูงสุดในช่วงตกไข่ ความเปลี่ยนแปลงนี้เป็นส่วนหนึ่งของสรีรวิทยาตามปกติ
• การตั้งครรภ์ (Pregnancy): ระดับเอสโตรเจน (โดยเฉพาะเอสตริออล) จะสูงขึ้นมาก เพื่อสนับสนุนการตั้งครรภ์แอย่าง มดลูก รก เต้านม และการเจริญเติบโตของทารก
• วัยก่อนหมดประจำเดือน (Perimenopause): เป็นช่วงเปลี่ยนผ่านเข้าสู่วัยหมดประจำเดือน รังไข่เริ่มทำงานลดลง ทำให้ระดับเอสโตรเจนเริ่มไม่สม่ำเสมอและค่อยๆ ลดต่ำลง อาจเริ่มมีอาการต่างๆ เช่น ประจำเดือนมาผิดปกติ ร้อนวูบวาบ เหงื่อออกกลางคืน นอนหลับยาก หรืออารมณ์เปลี่ยนแปลง
• วัยหมดประจำเดือน (Menopause): รังไข่หยุดผลิตเอสโตรเจนเป็นส่วนใหญ่ ทำให้ระดับเอสโตรเจนในร่างกายต่ำลงมาก ส่งผลให้เกิดอาการวัยทองต่างๆ และเพิ่มความเสี่ยงต่อปัญหาสุขภาพบางอย่าง เช่น โรคกระดูกพรุน โรคหัวใจ

อาการที่อาจพบเมื่อระดับเอสโตรเจนต่ำ ได้แก่

• ประจำเดือนมาน้อย ผิดปกติ หรือขาดประจำเดือน
• ร้อนวูบและเหงื่อออกกลางคืน
• นอนหลับยากหรือรู้สึกอ่อนเพลีย
• ช่องคลอดแห้ง แสบ ระคายเคือง หรือเจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์
• ความต้องการทางเพศเปลี่ยนแปลง
• ผิวแห้ง บาง หรือสูญเสียความยืดหยุ่น
• อารมณ์เปลี่ยนแปลงหรือสมาธิลดลง ความหนาแน่นของกระดูกลดลงเมื่อระดับต่ำเป็นเวลานาน

เอสโตรเจนต่ำอาจสัมพันธ์กับวัยหมดประจำเดือน ภาวะรังไข่ทำงานลดลงก่อนวัย การออกกำลังกายหนักร่วมกับได้รับพลังงานไม่เพียงพอ น้ำหนักตัวต่ำ ยาบางชนิด หรือความผิดปกติของระบบฮอร์โมน การวินิจฉัยจึงต้องพิจารณาอายุ ประวัติประจำเดือน ยาที่ใช้ อาการและผลตรวจอื่นร่วมกัน

ฮอร์โมนเอสโตรเจนควรสมดุลอยู่ในระดับที่เหมาะสม เพื่อรักษาระบบอวัยวะต่างๆของร่างกายให้ทำงานได้อย่างเป็นปกติ หรือเกิดความผิดปกติในเรื่องผิวพรรณ เช่น ผิวแห้งหรือเกิดรอยเหี่ยวย่นปัจจัยที่มีผลต่อระดับฮอร์โมนเอสโตรเจน ได้แก่ น้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้น ความเครียดสะสมเรื้อรัง อาหารที่รับประทาน รวมถึงยาหรือสารเคมีที่รับเข้าสู่ร่างกาย หากฮอร์โมนมากไปหรือน้อยเกินไปย่อมส่งผลเสียต่อร่างกายหลายอย่าง

 

อาการเมื่อระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนสูงเกินไป

ระดับเอสโตรเจนที่สูงกว่าที่คาดอาจพบได้ตามธรรมชาติในบางช่วงของรอบเดือนและระหว่างตั้งครรภ์ หรืออาจสัมพันธ์กับยาฮอร์โมน ภาวะน้ำหนักเกิน และโรคบางชนิด

• ส่งผลให้ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ
• ทำให้เกิดอาการก่อนมีประจำเดือนผิดปกติ เช่น อยากรับประทานของหวาน ตัวบวม น้ำหนักขึ้นไว ปวดไมเกรน คัดตึงเต้านม
• นอนหลับยากขึ้น อารมณ์เปลี่ยนแปลงง่าย
• อาจทำให้เกิดเนื้องอก ถุงน้ำเต้านม มดลูก หรือรังไข่
•  

ฮอร์โมนเอสโตรเจนส่งผลต่อผิวอย่างไร

• ความชุ่มชื้นของผิว: เอสโตรเจนช่วยรักษาระดับความชุ่มชื้นของผิวโดยกระตุ้นการผลิตกรดไฮยาลูโรนิกซึ่งเป็นสารที่ช่วยให้ผิวอุ้มน้ำได้ดีขึ้น มีส่วนช่วยให้ผิวดูอิ่มน้ำและดูอ่อนเยาว์ เมื่อระดับเอสโตรเจนลดลง ผิวอาจกักเก็บน้ำได้น้อยลง จึงรู้สึกแห้ง ตึง หรือระคายเคืองง่ายขึ้น
• การผลิตคอลลาเจน: เอสโตรเจนช่วยเสริมการสังเคราะห์คอลลาเจนซึ่งเป็นโปรตีนที่ช่วยเรื่องโครงสร้างแก่ผิวหนัง คอลลาเจนจะช่วยคงความยืดหยุ่นของผิว กระชับ และลดเลือนรอยเหี่ยวย่น
• การผลิตน้ำมัน: เอสโตรเจนสามารถควบคุมการผลิตน้ำมันตามธรรมชาติของผิว สำหรับการรักษาความชุ่มชื้นของผิว แต่การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนอาจทำให้เกิดการผลิตซีบัมที่เพิ่มขึ้น ซึ่งมีส่วนทำให้เกิดสิวมากขึ้น
• การควบคุมเมลานิน: เอสโตรเจนมีส่งผลต่อการผลิตเมลานินซึ่งเป็นเม็ดสีที่เกี่ยวข้องกับเรื่องสีผิว สามารถช่วยปรับสีผิวให้สม่ำเสมอขึ้นและป้องกันแสงแดดได้

• ผู้หญิงในวัยเจริญพันธุ์จะมีปริมาณฮอร์โมนเอสโตรเจนที่ 15-350 pg/mL โดยจะแตกต่างกันในช่วงของการตกไข่และมีประจำเดือน
• ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือนจะมีปริมาณฮอร์โมนเอสโตรเจนที่ลดต่ำลงที่ <10 pg/mL หากมีฮอร์โมนเอสโตรเจนมากเกินไปอาจทำให้มีการสะสมไขมันมากขึ้น ส่งผลให้เกิดโรคอ้วน ทำให้หงุดหงิด อารมณ์แปรปรวนง่าย และเพิ่มความเสี่ยงต่อมะเร็งบางชนิดและไขมันในเส้นเลือด

ประเด็น	เอสโตรเจน	โปรเจสเตอโรน
บทบาทในรอบเดือน	ช่วยให้เยื่อบุโพรงมดลูกหนาตัว และสนับสนุนการตกไข่	ช่วยให้เยื่อบุโพรงมดลูกเหมาะกับการฝังตัวหลังตกไข่
ช่วงที่เด่น	เพิ่มขึ้นก่อนตกไข่	เพิ่มขึ้นหลังตกไข่
การตั้งครรภ์	สนับสนุนการเปลี่ยนแปลงของมดลูก รกและเต้านม	ช่วยคงสภาพเยื่อบุโพรงมดลูกและสนับสนุนการตั้งครรภ์
ระบบอื่น	กระดูก สมอง หลอดเลือด ช่องคลอดและผิว	อุณหภูมิร่างกาย เต้านม การนอนและการทำงานร่วมกับเอสโตรเจน

ฮอร์โมนทั้งสองชนิดทำงานสัมพันธ์กัน การประเมินคำว่า “ฮอร์โมนสมดุล” จึงไม่ควรพิจารณาเอสโตรเจนเพียงค่าเดียว

การรับประทานอาหารที่อุดมไปด้วยเอสโตรเจนในวันหลังไข่ตก มีส่วนช่วยรักษาระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนในร่างกาย ซึ่งสารเลือกรับประทานอาหารต่างๆ และควรรับประทานแต่พอดี การรับประทานมากไปก็อาจทำให้เกิดอาการฮอร์โมนเสียสมดุลด้วยเช่นกัน

 

ผลไม้สด

เป็นอาหารที่มีไบโอฟลาโวนอยด์ ช่วยเสริมสร้างสารต้านอนุมูลอิสระ ซึ่งผลไม้สดที่มีสารไบโอฟลาโวนอยด์อยู่มาก เช่น มะขาม ส้มโอ ส้มเขียวหวาน มะนาว

 

ดื่มน้ำมะพร้าว

เพราะในน้ำมะพร้าวมีฮอร์โมนอสโตรเจนสูง ช่วยทดแทนฮอร์โมนในช่วงที่สวิงดาวน์ลงได้ นอกจากนี้ก็มีส่วนช่วยในการขับสารพิษออกจากร่างกาย ด้วยกระบวนการที่คล้ายกับการดีท็อกซ์อีกด้วย

 

น้ำเต้าหู้

เพราะถั่วเหลืองในน้ำเต้าหู้นอกจากจะเป็นอาหารที่มีโปรตีนสูง แล้วยังมี ฮอร์โมนไฟโตเอสโตรเจนทำหน้าที่คล้ายกับฮอร์โมนเอสโตรเจน ช่วยปรับฮอร์โมนของผู้หญิงที่ขาดไป

 

วิตามินบี

วิตามินบีมีส่วนสำคัญในการสร้างและกระตุ้นฮอร์โมนเอสโตรเจนในร่างกาย หากร่างกายมีวิตามินบีในระดับที่ต่ำอาจทำให้ระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนลดลง

 

วิตามินดี

วิตามินดีและฮอร์โมนเอสโตรเจนทำงานร่วมกันช่วยลดความเสี่ยงของโรคหัวใจและหลอดเลือด โดยวิตามินดีมีบทบาทในการสังเคราะห์ฮอร์โมนเอสโตรเจน

 

การรับประทานเมล็ดแฟลกซ์

มีส่วนช่วยต่อต้านผลกระทบของฮอร์โมนเอสโตรเจนที่มีมากเกินไปทำให้ร่างกายผลิตฮอร์โมนเอสโตรเจนได้อย่างเหมาะสมพร้อมลดโอกาสเสี่ยงในการเกิดมะเร็งเต้านม มะเร็งท่อปัสสาวะ และมะเร็งรังไข่

แนวทางดูแลสุขภาพพื้นฐานประกอบด้วย

1. รับประทานอาหารหลากหลาย โดยเน้นโปรตีน ผัก ผลไม้ ธัญพืช และแหล่งแคลเซียมที่เหมาะสม
2. ออกกำลังกายแบบลงน้ำหนักและแรงต้านเพื่อสนับสนุนกระดูกและกล้ามเนื้อ
3. นอนหลับให้เพียงพอและจัดการความเครียด
4. หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่และจำกัดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
5. ใช้มอยส์เจอไรเซอร์ที่เหมาะกับผิวแห้งและทาผลิตภัณฑ์กันแดดเป็นประจำ
6. ไม่ซื้อฮอร์โมนหรือผลิตภัณฑ์ที่อ้างว่าปรับฮอร์โมนมาใช้เอง
7. พบแพทย์เมื่ออาการรบกวนชีวิตประจำวันหรือมีความผิดปกติต่อเนื่อง

การรักษาภาวะเอสโตรเจนต่ำขึ้นอยู่กับสาเหตุ บางคนอาจต้องปรับโภชนาการหรือการออกกำลังกาย ขณะที่บางคนอาจได้รับการพิจารณาฮอร์โมนบำบัดหรือการรักษาแบบไม่ใช้ฮอร์โมน ฮอร์โมนบำบัดไม่ได้เหมาะกับทุกคนและต้องประเมินประโยชน์ ความเสี่ยง ประวัติสุขภาพ และรูปแบบยาร่วมกับแพทย์

ควรพบแพทย์เมื่อใด

ควรปรึกษาแพทย์หากมีอาการต่อไปนี้

• ประจำเดือนขาดโดยไม่ทราบสาเหตุหรือประจำเดือนผิดปกติต่อเนื่อง
• ร้อนวูบ นอนไม่หลับ หรืออาการวัยทองรบกวนการใช้ชีวิต
• ช่องคลอดแห้ง เจ็บ หรือมีอาการทางปัสสาวะต่อเนื่อง
• มีเลือดออกจากช่องคลอดหลังหมดประจำเดือน
• ประจำเดือนมามากผิดปกติหรือมีเลือดออกระหว่างรอบ
• คลำพบก้อนที่เต้านมหรือมีความผิดปกติของเต้านม
• สงสัยภาวะรังไข่ทำงานลดลงก่อนวัย
• ต้องการใช้ฮอร์โมนทดแทน ยาคุม หรือผลิตภัณฑ์เสริมฮอร์โมน

เอสโตรเจนเป็นฮอร์โมนสำคัญของเพศหญิงและเป็นปัจจัยสำคัญในการรักษาดูแลผิวพรรณให้ดูอ่อนเยาว์ และมีสุขภาพดี เป็นหัวใจแห่งความงามของผู้หญิงทุกคนที่ต้องการดูแลตัวเองให้ดูดีอยู่เสมอ การรับประทานอาหารให้ครบ 5 หมู่, การออกกำลังกาย, การนอนพักผ่อนให้เพียงพอ หรือ การมีสุขภาพจิตที่ดี ก็เป็นอีกหนึ่งตัวช่วยทำให้เรามีสุขภาพที่ดีและมีผิวที่อ่อนเยาว์ได้

เอสโตรเจนมีผลโดยตรงต่อการผลิตกรดไฮยาลูรอนิกและคอลลาเจนในผิว เมื่อระดับเอสโตรเจนลดลงตามวัยหรือช่วงเปลี่ยนผ่านของร่างกาย จึงเป็นเรื่องปกติที่ผิวจะเริ่มขาดความยืดหยุ่นและความชุ่มชื้นได้ง่ายขึ้น การเลือกผลิตภัณฑ์บำรุงผิวที่มีส่วนผสมช่วยเสริมการทำงานของคอลลาเจนและกรดไฮยาลูรอนิกจากภายนอกจึงเข้ามาช่วยเสริมในจุดนี้ได้ อย่าง Eucerin Hyaluron-Filler Epicelline Serum เซรั่มที่พัฒนาขึ้นตามศาสตร์ Epigenetic Science ด้วยนวัตกรรม Age Clock Technology ที่ได้รับการจดสิทธิบัตร พร้อมสาร Epicelline® ที่ช่วยฟื้นบำรุงเซลล์ผิวอย่างต่อเนื่อง เสริมด้วยกรดไฮยาลูรอนิกทั้งโมเลกุลใหญ่และเล็กที่ช่วยเติมความชุ่มชื้นและกระชับผิว และสาร Glycine Saponin ที่ช่วยกระตุ้นการผลิตคอลลาเจนตามธรรมชาติของผิว ให้ผิวดูอ่อนเยาว์กว่าอายุจริงภายใน 4 สัปดาห์

 

เพื่อดูแลผิวอย่างครบวงจรทั้งกลางวันและกลางคืน แนะนำให้ใช้ต่อด้วย Eucerin Hyaluron-Filler + Longevity Day Care SPF30 ที่มีส่วนผสมเดียวกับเซรั่ม พร้อมค่า SPF30 ปกป้องผิวจากรังสียูวี ซึ่งเป็นอีกหนึ่งปัจจัยเร่งการเสื่อมของคอลลาเจน และ Eucerin Hyaluron-Filler + Longevity Night Care ที่มี Bakuchiol สารสกัดจากธรรมชาติที่ออกฤทธิ์ในลักษณะใกล้เคียงกับเรตินอล (retinol-like active) ช่วยฟื้นบำรุงผิวระหว่างการพักผ่อนตอนกลางคืน ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ผิวซ่อมแซมตัวเองได้ดีที่สุด

 

นอกจากนี้ เนื่องจากเอสโตรเจนยังมีผลต่อการควบคุมเมลานินในผิวตามที่กล่าวไปข้างต้น การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนจึงอาจทำให้สีผิวไม่สม่ำเสมอได้ง่ายขึ้นในบางคน การทาผลิตภัณฑ์กันแดดควบคู่กันเป็นประจำทุกวันจึงยังเป็นขั้นตอนสำคัญที่ไม่ควรมองข้ามในทุกช่วงวัย