ปากแห้งเกิดจากอะไร ? วิธีดูแลรักษาปากแห้งแตกเป็นขุยอย่างไร

หลายคนอาจปกป้องผิวหน้าและผิวกายเป็นอย่างดี แต่ละเลยริมฝีปากซึ่งถือเป็นส่วนสำคัญของร่างกาย เนื่องจากริมฝีปากมีความบอบบางกว่าผิวหนังส่วนอื่นบนใบหน้าจึงสูญเสียความชุ่มชื้นได้ง่าย ไม่สามารถผลิตน้ำมันออกมาเพื่อปกป้องผิวจากการแห้งได้ สาเหตุที่ ทำให้เกิดอาการปากแห้ง ปากแตก ลอกเป็นขุย ที่พบบ่อย ได้แก่ อากาศแห้ง แสงแดด การเลียหรือกัดริมฝีปาก และผลิตภัณฑ์ที่ก่อให้เกิดการระคายเคืองจึง

อาการปากแห้ง

• ริมฝีปากแห้งหรือแตก
• รู้สึกปากแห้งหรือน้ำลายน้อย เหนียวในปากตลอดเวลา
• ลิ้นแห้ง หรือรู้สึกแสบลิ้น โดยเฉพาะขณะพูดหรือกินอาหาร
• กลืนอาหารลำบาก โดยเฉพาะของแห้ง
• มีแผลในปากหรือมุมปากอักเสบ
• กลิ่นปาก เนื่องจากน้ำลายไม่พอในการชะล้างแบคทีเรีย
• เสียงแหบ หรือรู้สึกคอแห้ง
• รู้สึกเจ็บหรือแสบขณะพูดหรือกินอาหารรสจัด
• มีคราบขาวในปาก หรืออาจเกิดเชื้อราในปาก (เช่น เชื้อแคนดิดา)
• ฟันผุง่ายกว่าปกติ เพราะน้ำลายช่วยปกป้องฟันจากกรด

อาการปากแห้งจากน้ำลายน้อย

ภาวะปากแห้งจากน้ำลายน้อยเกิดภายในช่องปากและอาจมีอาการดังต่อไปนี้

• รู้สึกปากเหนียวหรือน้ำลายข้น
• ลิ้นแห้ง แสบ หรือมีร่อง
• พูด เคี้ยว หรือกลืนอาหารลำบาก
• คอแห้งหรือเสียงแหบ
• มีกลิ่นปาก
• การรับรสเปลี่ยนไป
• มีแผลหรือคราบขาวในช่องปาก
• ฟันผุหรือเหงือกอักเสบง่ายขึ้น

น้ำลายช่วยหล่อลื่นช่องปาก ชะล้างเศษอาหาร และลดผลกระทบจากกรดและแบคทีเรีย เมื่อมีน้ำลายน้อยต่อเนื่องจึงอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อฟันผุ โรคเหงือก และการติดเชื้อในช่องปาก

สาเหตุการเกิดริมฝีปากแห้งแตกและลอกเป็นขุย

การจะบำรุงรักษาริมฝีปากให้ปราศจากปัญหาปากแห้ง แตก ลอกและเป็นขุยนั้น จำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องรู้ให้ลึกถึงต้นตอของปัญหา เพื่อนำไปสู่การป้องกันและแก้ไขได้อย่างถูกวิธี ซึ่งปัจจัยที่เป็นสาเหตุให้เกิดอาการริมฝีปากแห้ง แตก ลอกเป็นขุย มีดังต่อไปนี้

• อยู่ในสภาพอากาศหนาวหรือแห้ง เช่น ในห้องที่มีการใช้เครื่องปรับอากาศ รวมไปถึงการสัมผัสกับแสงแดดมากเกินไป
• การเลียริมฝีปาก บางคนเลียริมฝีปากตนเองจนเป็นนิสัย หรือเลียเวลาปากแห้ง พฤติกรรมเช่นนี้จะยิ่งทำให้ปากแห้งมากกว่าเดิม เพราะน้ำลายจะดึงเอาความชุ่มชื้นออกไปจากริมฝีปากและทำให้ปากแห้งลง
• ดื่มน้ำน้อย จะทำให้เกิดภาวะขาดน้ำ ปกติร่างกายต้องได้รับน้ำอย่างเพียงพอเพื่อรักษาความชุ่มชื้นของร่างกาย การดื่มน้ำไม่เพียงพอนอกจากทำให้ร่างกายขาดน้ำ ยังเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดอาการได้หลากหลาย เช่น ปากแห้ง วิงเวียนศีรษะ รวมไปถึงท้องผูก
• ภาวะขาดสารอาหาร มีลักษณะอาการคล้ายคลึงกับภาวะร่างกายขาดน้ำ คือปากแห้ง แต่การขาดสารอาหารก่อให้เกิดอาการอื่น ๆ ได้อีก เช่น กระดูกเปราะ ฟันผุ นอกจากนี้ผู้ที่มีภาวะขาดน้ำและขาดสารอาหารมีแนวโน้มทำให้ปากแห้งง่ายกว่าผู้ที่ไม่อยู่ในภาวะขาดน้ำ หากอาการปากแห้งมีที่มาจากทั้ง 2 ภาวะนี้ ควรรีบพบแพทย์ทันที
• การใช้ผลิตภัณฑ์บางชนิด ซึ่งอาจมีส่วนผสมที่ก่อให้เกิดการระคายเคืองต่อริมฝีปาก เช่น ลิปบาล์ม ลิปสติก ยาสีฟัน น้ำยาบ้วนปาก หรือครีมกันแดด 
• การใช้ยารักษาโรคหรืออาหารเสริมบางชนิด เช่น วิตามินเอ เรตินอยด์ ยาลิเทียม หรือยาเคมีบำบัด อาจทำให้บางคนปากแห้งได้ 
• โรคเรื้อรังหรือภาวะทางผิวหนัง เช่น โรคผิวหนังอักเสบ โรคพุ่มพวงหรือโรคแพ้ภูมิตัวเอง  อาจส่งผลให้ปากแห้ง แตก หรือระคายเคืองได้ 

วิธีการดูแลรักษาริมฝีปากแห้งแตกให้กลับมาชุ่มชื้น

1. หลีกเลี่ยงการสัมผัสกับแสงแดดโดยไม่จำเป็น

เมื่อต้องออกกลางแจ้ง ควรเลือกผลิตภัณฑ์สำหรับริมฝีปากที่มี SPF 30 ขึ้นไป และทาซ้ำตามคำแนะนำบนฉลาก โดยเฉพาะหลังรับประทานอาหาร ดื่มน้ำ หรือเช็ดริมฝีปาก

 

2. หยุดเลีย กัด เม้ม หรือแกะริมฝีปาก

ไม่ควรเลีย เม้ม หรือกัดริมฝีปาก เพราะยิ่งทำให้สูญเสียความชุ่มชื้นและริมฝีปากแห้งมากขึ้น ไม่ควรดึงหรือแกะหากปากแห้งแตกและลอกเป็นขุย เพราะจะยิ่งทำให้ปากลอกและแห้งแตกมากยิ่งขึ้น

 

3. หยุดผลิตภัณฑ์ที่ทำให้แสบหรือระคายเคือง

หลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์หรือสิ่งที่อาจทำให้เกิดการระคายเคือง เช่น ผลิตภัณฑ์ดูแลผิวที่มีสารระคายเคืองหรือน้ำหอม

 

4. เพิ่มความชื้นในห้อง

ใช้เครื่องฟอกอากาศที่มีระบบปรับสมดุลความชื้น เพื่อปรับสภาพอากาศที่แห้งและเย็นให้มีความชื้นเพิ่มขึ้น

 

5. ดื่มน้ำให้เพียงพอ

ควรดื่มน้ำให้มาก ๆ เพื่อป้องกันร่างกายขาดน้ำ รักษาความชุ่มชื้นของผิวพรรณและริมฝีปากเอาไว้ โดยดื่มให้เพียงพอวันละ 8-10 แก้ว อย่างสม่ำเสมอ

 

6. ใช้ลิปบาล์มหรือขี้ผึ้งเคลือบริมฝีปาก

ใช้ลิปบาล์ม หรือผลิตภัณฑ์ที่ให้ความชุ่มชื้นเป็นประจำ เสมือนเป็นเกราะป้องกันจากแสงอาทิตย์ ลม หรือสภาพอากาศที่เย็นและแห้งได้ เช่น EUCERIN AQUAPHOR SOS LIP CARE ที่สามารถฟื้นบำรุงให้ริมฝีปากหายแห้งแตกภายใน 60 วินาที ด้วยนวัตกรรม Semi-occlusive ที่เคลือบปกป้องและล็อกความชุ่มชื้นให้ผิว โดยออกซิเจนสามารถผ่านเข้าสู่ผิวเพื่อเสริมกระบวนการฟื้นบำรุงผิวได้ดียิ่งขึ้น มีส่วนผสมของ Vitamin C และ E ที่ช่วยบำรุงให้ปากชุ่มฉ่ำสุขภาพดี แพนทีนอล เพิ่มความชุ่มชื้นและช่วยฟื้นบำรุงกระบวนการสร้างเซลล์ผิวตามธรรมชาติ และบิซาโบลอล ช่วยปลอบประโลมผิว ริมฝีปากจึงกลับมาอวบอิ่ม ร่องปากดูตื้นขึ้น และดูสุขภาพดีอย่างเป็นธรรมชาติ ทั้งยังปราศจากสารกันเสีย สารแต่งสี และน้ำหอม ปลอดภัยและอ่อนโยนต่อผิว แม้ผิวบอบบางแพ้ง่าย

 

วิธีป้องกันปากแห้ง

1. ดื่มน้ำบ่อย ๆ จิบน้ำเป็นระยะตลอดวัน เพื่อคงความชุ่มชื้นในช่องปาก หลีกเลี่ยงเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน เช่น กาแฟ ชา เพราะทำให้ร่างกายขาดน้ำ
2. เคี้ยวหมากฝรั่งหรืออมลูกอมแบบไม่มีน้ำตาล ช่วยกระตุ้นการหลั่งน้ำลายตามธรรมชาติ เลือกสูตรที่มี ไซลิทอล (xylitol) ช่วยป้องกันฟันผุ
3. หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่และแอลกอฮอล์ สารเหล่านี้ทำให้เยื่อบุปากแห้งและลดการทำงานของต่อมน้ำลาย
4. ใช้เครื่องทำความชื้น (humidifier) โดยเฉพาะตอนนอน หากนอนในห้องแอร์หรืออากาศแห้ง จะช่วยลดการระเหยของน้ำจากเยื่อบุปาก
5. เลือกผลิตภัณฑ์ดูแลช่องปากที่อ่อนโยนใช้น้ำยาบ้วนปากหรือยาสีฟันที่ ไม่มีแอลกอฮอล์ และไม่รุนแรง

ริมฝีปากเป็นส่วนที่อ่อนโยน บอบบางกว่าผิวหนังส่วนอื่น การบำรุงริมฝีปากให้เนียนนุ่ม ชุ่มชื้น ไม่ให้ริมฝีปากแห้ง แตก และเป็นขุยจึงเป็นเรื่องละเอียดอ่อน ควรให้ความสำคัญกับวิธีการบำรุงและการเลือกใช้ผลิตภัณฑ์ที่เหมาะสม ด้วยผลิตภัณฑ์ที่ได้รับการรับรองจากแพทย์ผิวหนังอย่าง EUCERIN AQUAPHOR SOS LIP CARE ที่ช่วยฟื้นบำรุงให้ริมฝีปากหายแห้งแตก ล็อกความชุ่มชื้นยาวนาน ให้ริมฝีปากกลับมาอวบอิ่ม ร่องปากดูตื้นขึ้น และดูสุขภาพดีอย่างเป็นธรรมชาติ

 

ผู้ที่รู้สึกปากเหนียว น้ำลายน้อย ลิ้นแห้ง หรือกลืนอาหารลำบาก สามารถดูแลเบื้องต้นได้ดังนี้

• จิบน้ำสะอาดเป็นระยะ
• วางน้ำไว้ข้างเตียงหากตื่นมาปากแห้ง
• เคี้ยวหมากฝรั่งหรืออมลูกอมไม่มีน้ำตาล
• เลือกผลิตภัณฑ์ที่มีไซลิทอลเพื่อลดการสัมผัสน้ำตาลและช่วยกระตุ้นน้ำลาย
• ใช้น้ำยาบ้วนปากที่ไม่มีแอลกอฮอล์
• ลดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
• จำกัดคาเฟอีนหากสังเกตว่าทำให้อาการแย่ลง
• งดสูบบุหรี่และผลิตภัณฑ์ยาสูบ
• ใช้เครื่องเพิ่มความชื้นหากนอนในห้องแอร์หรือหายใจทางปาก

ควรแปรงฟันวันละสองครั้งด้วยยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์และพบทันตแพทย์เป็นประจำ เนื่องจากภาวะน้ำลายน้อยต่อเนื่องเพิ่มความเสี่ยงฟันผุ กลิ่นปาก โรคเหงือก และการติดเชื้อภายในช่องปาก

 

ปากแห้งแบบไหนควรพบแพทย์

ควรปรึกษาแพทย์ผิวหนัง แพทย์ หรือทันตแพทย์เมื่อมีอาการต่อไปนี้

• ริมฝีปากแห้งแตกไม่ดีขึ้นภายในประมาณ 2–3 สัปดาห์
• มีแผล เลือดออก บวม หรือตุ่มน้ำเป็นซ้ำ
• มีผื่นลามออกนอกกรอบริมฝีปาก
• มุมปากแตกหรืออักเสบเป็นประจำ
• ริมฝีปากบางตำแหน่งเป็นสะเก็ด หนา แข็ง หรือไม่หาย
• ปากแห้งร่วมกับตาแห้ง ปวดข้อ ผื่น หรืออ่อนเพลีย
• กระหายน้ำและปัสสาวะบ่อยผิดปกติ
• น้ำลายน้อยจนพูด เคี้ยว หรือกลืนอาหารลำบาก
• มีคราบขาว แผล หรือความเจ็บปวดภายในช่องปาก
• ฟันผุหรือเหงือกอักเสบเพิ่มขึ้น
• สงสัยว่าอาการเกิดจากยาที่ใช้อยู่