Woman applying Eucerin Even Brighter Spot Corrector while watching herself in the mirror

จุดด่างดำ (Hyperpigmentation) ที่เกิดจากการอักเสบของผิว สาเหตุและวิธีการดูแล

Hyperpigmentation เกิดจากการสร้างเม็ดสีที่มากขึ้นเนื่องมา
จากกระบวนการอักเสบของร่างกาย (Post-inflammatory hyperpigmentation) เกิดได้ทั้งบริเวณใบหน้าและลำตัว โดยเป็นกระบวนการที่เกิดตามมาเมื่อผิวหนังเกิดการอักเสบ เช่น การลอกผิว การทำเลเซอร์

สาเหตุ ปัจจัยกระตุ้น และวิธีการดูแล

ทั้งปัจจัยภายใน และปัจจัยภายนอกมีส่วนกระตุ้นให้ผิวหนังผลิตเม็ดสีเมลานินที่มากขึ้น และเกิดมากในบริเวณที่สัมผัสกับแสงแดดบ่อยๆ ซึ่งจุดด่างดำที่เกิดขึ้นมีหลายรูปแบบ เช่น กระ (freckles) ฝ้า (melasma) และจุดด่างดำจากการอักเสบของผิว (Post-inflammatory hyperpigementation, PIH)

PIH ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของสีผิว ทั้งสีชมพู น้ำตาล ดำ โดยขึ้นอยู่กับชนิดของสีผิว และเชื้อชาติ
PIH มักเกิดกับคนที่มีสิวอักเสบ หรือเกิดขึ้นหลังการทำเลเซอร์ การลอกหน้า เป็นต้น เกิดขึ้นได้ในทุกสีผิว โดยพบว่าคนสีผิวเข้มมีโอกาสเกิด PIH ได้มากกว่า และมีโอกาสเกิดได้เท่ากันในผู้หญิงและผู้ชาย

Close up of female cheek
PIH ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของสีผิว
Woman´s face gets treated with laser-therapy
การทำเลเซอร์ช่วยลดจุดด่างดำชนิด PIH ได้ แต่ก็มีผลเสียคือ ผิวมีอาการระคายเคือง และอักเสบ ทำให้มีแนวโน้มเกิด PIH ใหม่ได้ง่ายขึ้น

ถ้าจุดด่างดำ มีขนาดที่เปลี่ยนแปลงไป แนะนำให้ไปปรึกษา
แพทย์ผิวหนัง เพื่อทำการตรวจ และวินิจฉัยอย่างละเอียด

ภาพแสดงการสร้างเม็ดสีเมลานิน

เมื่อผิวเกิดการอักเสบ จะกระตุ้นให้เซลล์สร้างเม็ดสี ผลิตเม็ดสีที่เพิ่มขี้น
กระบวนการสร้างเม็ดสี เริ่มจากเอนไซม์ไทโรซิเนส (Tyrosinase) ที่อยู่ภายในเมลาโนโซมเปลี่ยนสร้างตั้งต้นให้เป็นเม็ดสีเมลานิน และเคลื่อนย้ายเม็ดสีเมลานินจาก Melanocytes มาอยู่ที่เซลล์ผิวหนังชั้นบน

ภาพแสดงการสร้างเม็ดสีเมลานิน
เอนไซม์ไทโรซิเนส (Tyrosinase) ทำหน้าที่สร้างเม็ดสีเมลานิน ถ้าเอนไซม์นี้ทำงานมาก ก็จะเกิดการสร้างเม็ดสีที่มากขึ้น

PIH พบได้บ่อยใรคนที่เป็นสิวอักเสบ โดยเมื่อสิวเกิดกระบวนการ
อักเสบขึ้น มักจะทำให้เกิดรอยแดง และรอยดำตามมา นอกจากนั้นแสงแดดยังกระตุ้นให้รอยดำเกิดมากขึ้น และอยู่นานมากขึ้น
PIH แม้ไม่ได้รับการรักษา รอยดำก็สามารถจางหายไปได้ แต่ใช้เวลานานมาก ใช้เวลาแตกต่างกันไปในแต่ละคน 3 เดือน- 1 ปี บางคนอาจนั้นกว่านั้น ดังนั้นการเลือกใช้ผลิตภัณฑ์เพื่อดูแลผิวจะช่วยทำให้รอยดำลดเลือนได้เร็วขึ้น

Female chin with post-inflammatory hyperpigmentation
ไม่แนะนำให้บีบหรือแกะสิวอักเสบ เพราะเป็นการกระตุ้นให้เกิดรอยดำได้
Woman protecting her face from the sun with one hand
แสงแดดเป็นปัจจัยสำคัญที่กระตุ้นให้เกิด PIH

วิธีการดูแล

มี 2 วิธีการที่แพทย์เลือกใช้ 1) การผลัดเซลล์ผิว เพื่อขจัดเม็ดสีเมลานินออกไป 2) การควบคุมการสร้างเม็ดสี วิธีการขจัดเม็ดสีโดยการผลัดเซลล์ผิว

How can I reduce or remove post-inflammatory hyperpigmentation?

วิธีการผลัดเซลล์ผิว เพื่อขจัดเม็ดสีเมลานิน

วิธีการขจัดเม็ดสีโดยการผลัดเซลล์ผิว ทำได้โดยการทำเลเซอร์
(laser) ซึ่งอาจทำให้ผิวเกิดการระคายเคือง อักเสบและร้อนที่ผิวได้ ซึ่งยิ่งมีโอกาสทำให้ผิวเกิดการสร้างเม็ดสีที่มากขึ้น (post-inflammatory hyperpigmentation)

การลอกหน้า (Chemical peel) เช่น การใช้กรดผลไม้ (Glycolic Acid, AHA) ทาบริเวณที่มีจุดด่างดำ เพื่อผลัดเซลล์ผิวที่เสื่อมสภาพแล้วออกไป  ทำให้เกิดการสร้างเซลล์ผิวใหม่

เทคนิคเลเซอร์ (Fraxel, Erbium YAG) และเทคนิค IPL (Intense Pulse Light) เป็นการยิงแสงเลเซอร์เพื่อทำให้เม็ดสีกระจายตัว แล้วผลัดออกไปกับเซลล์ผิวที่เสื่อมสภาพแล้ว

Woman´s forehead gets treated with chemical peel
การลอกหน้าเป็นการใช้สารเคมีเพื่อผลัดเซลล์ผิวที่เสื่อมสภาพ เกิดการสร้างผิวใหม่ขึ้น

การควบคุมการสร้างเม็ดสี

มีสารหลายชนิดที่มีคุณสมบัติในการช่วยควบคุมการสร้างเม็ดสีเมลานิน

  • Hydroquinone 2-4% เป็นสารที่ใช้อย่างแพร่หลายมานาน แต่ก็มีโอกาสทำให้ผิวเกิดการระคายเคืองได้ จึงถุกนำมาใช้ในผลิตภัณฑ์ดูแลผิวในความเข้มข้นต่ำๆ
  • Arbutin พบได้ในผลิตภัณฑ์ whitening หลายชนิด แต่ก็ยังต้องระวังในเรื่องความปลอดภัย

  • Kojic Acid สารสกัดธรรมชาติที่ได้มาจาก Japanese rice wine แต่อย่างไรก็ตาม สารชนิดนี้ลดการสร้างเม็ดสีเมลานินได้ไม่ดีพอ
  • Glycolic Acid ป็นสารที่ใช้แพน่หลายในเทคนิค Chemical peel และอยู่ในผลิตภัณฑ์ที่ช่วยลดการสร้างเม็ดสีหลายตัว
  • Retinoids (Vitamin A) เป็นสารที่มีประสิทธิภาพ แต่อาจเกิดการระคายเคือง และแพ้ได้ง่าย และไม่แนะนำให้ใช้ในสตรีมีครรภ์และให้นมบุตร ด้วยเหตุผลในเรื่องความปลอดภัย
  • Vitamin C มักถูกใช้ร่วมกับสารอื่นๆ เพื่อช่วยลดการสร้างเม็ดสีเมลานิน

Woman eating pill
การใช้วิธีทางการแพทย์ช่วยควบคุมการเกิด PIH ได้
Vitamin C มักถูกใช้ร่วมกับสารอื่นๆ เพื่อช่วยลดการสร้างเม็ดสีเมลานิน
Retinoic Acid ไม่นำนให้ใช้ในระยะตั้งครรภ์

B-Resorcinol

สารที่พิสูจน์แล้วว่ามีประสิทธิภาพในการลดการสร้างเม็ดสีเมลานินจาก
จุดกำเนิด ซึ่ง B-Resorcinol เป็นสารสำคัญที่อยู่ในผลิตภัณฑ์ ยูเซอริน ไวท์ เทราพี โดยมีคุณสมบัติช่วยยับยั้งการทำงานของเอนไซม์ไทโรซิเนส โดยไม่ทำให้ผิวเกิดการระคายเคือง

ภาพแสดงการเกิดเม็ดสีเมลานิน
B-Resorcinol ยับยั้งการทำงานเอนไซม์ไทโรซิเนส

B-Resorcinol ผ่านการพิสูจน์แล้วว่าสามารถลดเลือนจุดด่างดำได้
ภายใน 4 สัปดาห์ และไม่ทำให้ผิวเกิดการระคายเคือง

ผู้ที่มีปัญหา PIH ควรหลีกเลี่ยง

  • แสงแดด เพราะยิ่งทำให้มีโอกาสเกิดจุดด่างดำมากขึ้น
  • ถ้าจุดด่างดำ มีการเปลี่ยนแปลงของรูปร่าง และขนาด แนะนำให้ปรึกษาแพทย์ เพื่อทำการตรวจวินิฉัยเพิ่มเติม

Woman wearing hat
การเลือกใช้ครีมกันแดด ช่วยป้องกันและลดโอกาสการเกิด PIH
Woman using Eucerin Even Brighter Spot Corrector.
ยูเซอริน ไวท์ เธราพี สปอต คอเร็กเตอร์