หน้าที่ของ ฮอร์โมน คืออะไร มีความสำคัญยังไงกับร่างกายและผิวพรรณของเรา

ฮอร์โมน เป็นสารเคมีในร่างกายที่มีอยู่ในร่างกายของทุกคน ทุกเพศและทุกวัย สามารถจำแนกได้หลายกลุ่มและประเภทตามหน้าที่การทำงานของฮอร์โมนชนิดนั้นๆ ถ้าฮอร์โมนปกติร่างกายก็จะสมดุล แต่ถ้าหากฮอร์โมนทำงานไม่ปกติไม่ว่าจะมากไปหรือน้อยไปก็จะทำให้เกิดภาวะผิดปกติต่างๆได้

ฮอร์โมน (Hormone) คือ สารเคมีที่ร่างกายผลิตขึ้นมาจากต่อมไร้ท่อหรือเนื้อเยื่อ และลำเลียงไปตามกระแสเลือดไปยังเซลล์และอวัยวะต่างๆ ช่วยในการสื่อสารระหว่างเซลล์และควบคุมระบบของร่างกายให้ทำงานได้อย่างปกติ

ฮอร์โมนทำหน้าที่เป็นตัวส่งสารเคมีระหว่างเซลล์กลุ่มหนึ่งไปยังอีกเซลล์หนึ่ง โดยมีบทบาทสำคัญต่อระบบต่าง ๆ ได้แก่

• การเจริญเติบโตและพัฒนาการ
• การเผาผลาญและการใช้พลังงาน
• การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด
• สมดุลน้ำ เกลือแร่ ความดัน และอุณหภูมิ
• การตอบสนองต่อความเครียด
• การนอนหลับและนาฬิกาชีวภาพ
• ระบบสืบพันธุ์และการทำงานทางเพศ
• สุขภาพกระดูกและกล้ามเนื้อ
• ความหิว ความอิ่ม และการย่อยอาหาร
• การทำงานของผิว ต่อมไขมัน และเส้นผม

ต่อมไร้ท่อ (Endocrine Gland) แบ่งเป็น

• ต่อมไร้ท่อที่จำเป็น ถ้าขาดฮอร์โมนจากอวัยวะเหล่านี้ จะทำให้เกิดอันตรายกับร่างกาย เช่น ตับอ่อน
• ต่อมไร้ท่อที่ไม่จำเป็น ถ้าขาดฮอร์โมนจากอวัยวะเหล่านี้ไป ร่างกายก็ยังคงทำงานได้ เช่น รังไข่
• เนื้อเยื่อ (Tissue) เช่น กะเพาะอาหาร สำไส้เล็ก ผลิตฮอร์โมนที่กระตุ้นระบบย่อยอาหาร
• เซลล์ประสาท (Neuron) ผลิตจากต่อมใต้สมองเช่น ไฮโพทาลามัส ทำหน้าที่ส่งคำสั่งไปยังอวัยวะเป้าหมายให้ทำงาน

ภาวะพร่องฮอร์โมนจากฮอร์โมนไม่สมดุล เกิดจากการพักผ่อนไม่เพียงพอ อารมณ์หรือความเครียดต่างๆ หรือได้รับสารอาหารได้ไม่เพียงพอต่อการใช้งาน รวมไปถึงการไม่ออกกำลังกายก็เป็นอีกสาเหตุที่ทำให้เกิดอาการฮอร์โมนไม่สมดุลได้เช่นกัน รวมไปถึงช่วงอายุต่างๆ เช่น ช่วงวัยที่เราเป็นผู้ใหญ่ อายุ 20-25 ร่างกายจะผลิตฮอร์โมนได้มากที่สุด และลดลงไปเรื่อยๆตามอายุที่เพิ่มขึ้น พอช่วงอายุ 30 ปีขึ้นไป โดยเฉพาะฮอร์โมนเพศ เพราะฮอร์โมนเพศจะเริ่มผลิตได้น้อยลงในแต่ละช่วงวัย ถ้าสำหรับผู้ชายก็อาจจะทำให้เกิดความเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์ ความรู้สึกทางเพศต่างๆรวมไปถึงกระดูกและกล้ามเนื้อที่ลดลงด้วยเช่นกัน สำหรับผู้หญิงจะมีการเปลี่ยนแปลงเป็นปกติทุกรอบเดือนอยู่แล้ว ส่วนใหญ่จะเจอปัญหาเกี่ยวกับภาวะทางอารมณ์ที่เปลี่ยนแปลงขึ้นลง แต่เมื่ออายุมากขึ้นประจำเดือนก็จะมาลดลง และเริ่มมีปัญหาเรื่องกระดูกและมวลกระดูก และมีความเสี่ยงที่จะเกิดภาวะกระดูกพรุนได้มากในผู้หญิง รวมไปถึงสิวที่มักจะขึ้นเมื่อมีรอบเดือนหรือก่อนมีประจำเดือนด้วยเช่นกัน

สาเหตุของระดับฮอร์โมนผิดปกติขึ้นอยู่กับชนิดของฮอร์โมนและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง ตัวอย่างสาเหตุ ได้แก่

• โรคต่อมไทรอยด์ทำงานต่ำหรือทำงานเกิน
• โรคเบาหวานและความผิดปกติของอินซูลิน
• ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบหรือ PCOS
• ความผิดปกติของต่อมใต้สมองหรือต่อมหมวกไต
• โรคภูมิคุ้มกันที่มีผลต่อต่อมไร้ท่อ
• เนื้องอกบางชนิดที่ผลิตฮอร์โมน
• การตั้งครรภ์ หลังคลอด และวัยหมดประจำเดือน
• ยาบางชนิด เช่น สเตียรอยด์ ฮอร์โมนคุมกำเนิด หรือยาที่มีผลต่อระบบต่อมไร้ท่อ
• โรคเรื้อรัง ภาวะขาดสารอาหาร หรือน้ำหนักตัวเปลี่ยนมาก

ความผิดปกติทางพันธุกรรมบางชนิด การนอนหลับไม่เพียงพอ ความเครียด โภชนาการ และการออกกำลังกายอาจมีอิทธิพลต่อฮอร์โมนบางระบบ แต่ไม่ควรสรุปว่าเป็นสาเหตุของความผิดปกติทุกชนิด หรือเชื่อว่าการปรับไลฟ์สไตล์เพียงอย่างเดียวสามารถรักษาโรคต่อมไร้ท่อได้

ผลข้างเคียงจากระดับของฮอร์โมนจะเกี่ยวข้องกับสุขภาพโดยตรง เพราะฮอร์โมนเป็นสารเคมีที่ควบคุมระบบต่างๆของร่างกาย การที่ฮอร์โมนไม่สมดุลจะทำให้เกิดอาการผิดปกติต่างๆ เช่น

• การเผาผลาญพลังงานลดลง
• มวลกล้ามเนื้อเกิดการเปลี่ยนแปลง
• ปริมาณน้ำตาลและไขมันในเลือดสะสมมากขึ้น
• อารมณ์ไม่คงที่ หงุดหงิดง่ายหรือมีภาวะซึมเศร้า
• ผิวแห้งกร้าน ริ้วรอย หรือ สิวฮอร์โมน หน้ามัน
•  ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ ขาดหาย หรือมากผิดปกติ
• มีบุตรยาก
• นอนไม่หลับหรือง่วงผิดปกติ
• เหนื่อยง่ายหรืออ่อนเพลียต่อเนื่อง
• หนาวง่ายหรือร้อนง่ายผิดปกติ

สำหรับผู้ที่เกิดปัญหาผิวแห้งกร้าน จากฮอร์โมนไทรอยด์ที่ไม่สมดุล ซึ่งจะเกิดอาการผิวแห้งหรือหยาบกร้านเมื่อฮอร์โมนไทรอยด์ขาดหรือน้อยเกินไป ควรใช้ผลิตภัณฑ์ที่ช่วยดูแลผิวแห้งกร้านที่อ่อนโยนและเหมาะสมกับผิว

เมื่อเข้าสู่ช่วงเปลี่ยนแปลงของระดับฮอร์โมนในร่างกาย อาการที่ส่งผลออกมาทางผิวหนังเป็นอย่างแรกคือ สิวชนิดต่างๆ ที่เราเรียกกันว่า สิวฮอร์โมน เช่น

• สิวอุดตัน
• สิวอักเสบ
• สิวหัวหนอง
• เกิดซ้ำในช่วงใกล้มีประจำเดือน
• พบมากบริเวณคาง แนวกราม หรือส่วนล่างของใบหน้า
• เป็นสิวอักเสบลึกหรือกดเจ็บ
• เริ่มเป็นหรือกำเริบในวัยผู้ใหญ่
• เกิดร่วมกับประจำเดือนผิดปกติ ขนขึ้นมาก หรือผมบาง

ซึ่งเกิดจากฮอร์โมนแอนโดรเจนที่ไม่สมดุลและมีปริมาณมากเกิน ไปกระตุ้นให้ต่อมไขมันของเราผลิตน้ำมันและ Sebum ออกมามากจนเกินความจำเป็นจนหน้ามัน และเมื่อหน้ามันผสมเข้ากับเซลล์ผิวที่ตายแล้วหรือเชื้อแบคทีเรียที่อยู่บนผิวหน้าของเรา ก็จะเกิดการอุดตันจนเป็นสิวอุดตันหรือสิวอักเสบได้ง่ายขึ้น

• เพปไทด์ฮอร์โมน (Peptide Hormone) เช่น อินซูลิน (Insulin) หรือ ฮอร์โมนกระตุ้นการเจริญเติบโต (Growth Hormone) โดยทั่วไปจะจับกับ receptor ที่อยู่บนผิวเซลล์และกระตุ้นกระบวนการส่งสัญญาณภายในเซลล์
• สเตียรอยด์ฮอร์โมน (Steroid Hormone) ฮอร์โมนเพศ เช่น เทสโตสเตอโรน (Testosterone) หรือ คอร์ติโซน (Cortisol) ฮอร์โมนกลุ่มนี้สามารถผ่านเยื่อหุ้มเซลล์และมีผลต่อการแสดงออกของยีนบางชนิด
• อะมีนฮอร์โมน (Amine Hormone) เช่น อะดรีนาลีน (Adrenaline) โดพามีน (Dopamine) หรือ เมลาโทนิน (Melatonin)

• เอ็นโดรฟิน ช่วยเรื่องความสุข ความพึงพอใจ
• โดพามีน เกี่ยวข้องกับความพึงพอใจ ความจำและการเรียนรู้ต่างๆ
• เซโรโทนิน ช่วยต้านความเครียด ต้านทานความหงุดหงิด ไม่มีสมาธิ นอนไม่หลับ
• โกรทฮอร์โมน ช่วยกระตุ้นการพัฒนาเซลล์ในเด็กให้เจริญเติบโต และฟื้นฟูเซลล์ในผู้ใหญ่
• เอสโทรเจน ควบคุมในด้านอารมณ์ต่างๆและความจำรวมไปถึงมวลกระดูกในผู้หญิง
• เทสโทสเทอโรน ควบคุมเรื่องมลกระดูกและกล้ามเนื้อต่างๆ
• ไทรอยด์ ควบคุมการเผาผลาญพลังงานของร่างกาย ระดับไขมันในเลือด
• คอร์ติซอล ชะลอความเสื่อมของเซลล์ กระตุ้นร่างกายให้กระตือรือร้น
• เมลาโทนิน ช่วยในเรื่องการพักผ่อนและนอนหลับ

สำหรับผู้ที่เป็นสิวฮอร์โมน สามารถใช้ผลิตภัณฑ์ที่ช่วยลดสิวอย่าง Eucerin DermoPure Clinical มาเป็นตัวช่วยในเรื่องการรักษาสิวได้ เพราะนอกจากจะไม่ทำให้เกิดสิวใหม่แล้ว ยังช่วยลดสิวอักเสบให้หายเร็วขึ้น และมีผลิตภัณฑ์ที่เหมาะกับสภาพผิวเฉพาะและอาการของสิวในแต่คนได้เป็นอย่างดี

สำหรับผู้ที่เกิดปัญหาผิวแห้งกร้าน จากฮอร์โมนไทรอยด์ที่ไม่สมดุล ควรใช้ผลิตภัณฑ์ Eucerin ph5 Hydro Boost Cream เจลครีมเนื้อเบาที่มีความอ่อนโยน พร้อมดูแลและปกป้องผิวให้กลับมาชุ่มชื่นยาวนาน 24 ชั่วโมง ด้วย pH Balance System ที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะของยูเซอริน ช่วยปรับสมดุลสภาพแวดล้อมในเซล์ลผิวให้เป็นไปอย่างสมบูรณ์ สุขภาพดี พร้อมบำรุงอย่างล้ำลึก ซึ่งจะช่วยให้ผิวแข็งแรง ผิวจึงไม่ไวต่อปัจจัยกระตุ้นต่างๆ ทำให้ผิวชุ่มชื้นอย่างยาวนาน และผิวเนียนนุ่มขึ้น พร้อมผสาน Dexpanthenol และ Seed Oil ที่ช่วยเติมความชุ่มชื้นให้ผิวทันที และคงความชุ่มชื้นยาวนาน ผิวเนียนนุ่ม น่าสัมผัส

 

แพทย์จะพิจารณาจากประวัติอาการ ระยะเวลาที่เกิด รูปแบบตามรอบเดือน ยาที่ใช้ การตั้งครรภ์ ประวัติครอบครัว น้ำหนัก การนอน และโรคประจำตัว ก่อนตรวจร่างกายและเลือกตรวจเฉพาะฮอร์โมนที่มีข้อบ่งชี้

การตรวจอาจประกอบด้วย

• การตรวจเลือด
• การตรวจปัสสาวะ
• การตรวจระดับน้ำตาลหรือการทำงานของอวัยวะ
• อัลตราซาวนด์
• CT หรือ MRI ในกรณีที่สงสัยความผิดปกติของต่อมหรืออวัยวะบางชนิด

ฮอร์โมนบางชนิดเปลี่ยนตามเวลา รอบเดือน การรับประทานอาหาร หรือยาที่ใช้ จึงไม่ควรซื้อชุดตรวจหลายรายการมาตีความเองโดยไม่มีข้อบ่งชี้

 

ควรพบแพทย์เมื่อไร

 

ควรปรึกษาแพทย์เมื่อมีอาการต่อเนื่องหรือกระทบชีวิตประจำวัน เช่น

• น้ำหนักเพิ่มหรือลดรวดเร็วโดยไม่ทราบสาเหตุ
• ประจำเดือนผิดปกติต่อเนื่องหรือขาดประจำเดือน
• ใจสั่น มือสั่น หรือทนร้อนหรือหนาวผิดปกติ
• กระหายน้ำและปัสสาวะบ่อยผิดปกติ
• ผมร่วงมาก ขนขึ้นผิดปกติ หรือสิวรุนแรงร่วมกับประจำเดือนผิดปกติ
• มีน้ำนมไหลโดยไม่ได้ตั้งครรภ์หรือให้นม
• มีปัญหาการเจริญเติบโตหรือเข้าสู่วัยรุ่นผิดช่วง
• อ่อนแรงมาก สับสน เป็นลม หรือขาดน้ำรุนแรง

แพทย์อาจส่งต่อไปยังแพทย์เฉพาะทางด้านต่อมไร้ท่อ หากสงสัยความผิดปกติที่ซับซ้อนหรือต้องตรวจเพิ่มเติม

ที่จริงแล้ว ไม่มีอาหาร ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร วิธีเดียวที่เหมาะกับทุกคน การดูแลต้องขึ้นอยู่กับว่าเรามีโรคหรือความผิดปกติแบบใดอยู่รึเปล่า แต่เราสามารถใช้ชีวิตและปรับพฤติกรรมทำให้สุขภาพและฮอร์โมนโดยรวมดีขึ้นได้ เช่น

• นอนหลับให้เพียงพอและมีเวลาเข้านอนประจำ
• รับประทานอาหารหลากหลายและเพียงพอต่อความต้องการ
• ออกกำลังกายอย่างเหมาะสมและสม่ำเสมอ
• หลีกเลี่ยงการลดน้ำหนักหรือจำกัดอาหารอย่างรุนแรง
• จัดการความเครียดด้วยวิธีที่เหมาะสม
• ไม่ใช้ฮอร์โมน ยา หรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหารโดยไม่มีคำแนะนำ
• ตรวจสุขภาพและรักษาโรคประจำตัวอย่างต่อเนื่อง

หากพบโรคของต่อมไร้ท่อ การรักษาอาจรวมถึงยา ฮอร์โมนทดแทน การปรับยาที่เป็นสาเหตุ การผ่าตัด หรือการรักษาโรคต้นเหตุ โดยต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์

ฮอร์โมนเป็นสารสำคัญที่ช่วยในการทำงานของระบบต่างๆในร่างกาย และสามารถสังเกตุได้ง่ายเมื่อเรามีอาการฮอร์โมนไม่สมดุลหรือขาดฮอร์โมน จากอาการผิดปกติต่างๆที่ร่างกายแสดงออกมา ไม่ว่าจะเป็นทางด้านอารมณ์ ความเครียด อวัยวะทำงานผิดปกติ หรือผิวหนังที่มีการเปลี่ยนแปลง สิวขึ้น หรือ ผิวแห้ง เบื้องต้นสามารถดูแลด้วยผลิตภัณฑ์ที่เหมาะสม แต่อย่าลืมพักผ่อนให้เพียงพอ ทานอาหารให้มีประโยชน์ เพื่อเสริมสร้างและฟื้นฟูร่างกายให้แข็งแรงและทำงานได้อย่างเป็นปกติ และปรับสมดุลของฮอรโมนให้เป็นปกติ